कुंभाची गुरुकिल्ली: प्रयागराजमध्ये महाकुंभ कधी सुरू होत आहे? कोणत्या दिवशी स्नान होईल? येथे तपशील जाणून घ्या

प्रयागराज येथे होणाऱ्या महाकुंभ 2025 ची तयारी अंतिम टप्प्यात आहे. देशभरातून आणि जगभरातून भाविक आणि संतांच्या आगमनाची प्रक्रियाही सुरू झाली आहे. श्रद्धेच्या नगरी प्रयागराजच्या महाकुंभात अनेक ऋषी, संत, भाविक, महात्मा हजारो किलोमीटरचा प्रवास करून श्रद्धेची नगरी गाठत आहेत. महाकुंभासाठी सुरक्षेचीही जोरदार तयारी करण्यात आली आहे. उत्तर प्रदेशचे पोलिस महासंचालक (डीजीपी) प्रशांत कुमार यांनी सोमवारी सांगितले की, महाकुंभ मेळा 2025 दरम्यान दहशतवादी धमक्या, सायबर हल्ले, ड्रोन हल्ला आणि मानवी तस्करीचा सामना करण्यासाठी प्रयागराजमध्ये 50,000 पोलिसांची एक मजबूत टीम तैनात केली जाईल.

दर 12 वर्षांनी होणारा महाकुंभ 13 जानेवारी ते 26 फेब्रुवारी दरम्यान प्रयागराजमध्ये आयोजित केला जाणार आहे. महाकुंभासाठी सुमारे ४५ कोटी भाविक येण्याची शक्यता आहे.

महाकुंभात शाही स्नान कधी?

हिंदू धर्माच्या मान्यतेनुसार महाकुंभ हा हिंदू धर्मातील सर्वात मोठा मेळावा आहे. महाकुंभात सहा राजेशाही स्थाने आहेत. या प्रसंगाला खूप महत्त्व आहे. हे सहा शाही स्नान कधी होणार हे आम्हाला कळवा.

• 13 जानेवारीला पौष पौर्णिमेला पहिले शाही स्नान होईल.
• दुसऱ्या दिवशी 14 जानेवारीला मकर संक्रांतीला दुसरे शाही स्नान होईल.
• तिसरे शाही स्नान 29 जानेवारी रोजी मौनी अमावस्येच्या दिवशी होणार आहे.
• चौथा शाही स्नान 3 फेब्रुवारी रोजी बसंत पंचमीच्या दिवशी आहे.
• माघी पौर्णिमा 12 फेब्रुवारीला आहे, या दिवशी पाचवे शाही स्नान होईल.
• सहावे आणि शेवटचे शाही स्नान 26 फेब्रुवारीला महाशिवरात्रीला होणार आहे. या दिवशी महाकुंभाचीही सांगता होणार आहे.

2019 च्या तुलनेत 40% अधिक पोलिस

उत्तर प्रदेशचे डीजीपी प्रशांत कुमार म्हणाले की सुरक्षित कुंभसाठी सुरक्षा उपायांवर ते वैयक्तिकरित्या लक्ष ठेवून आहेत. प्रशांत कुमार म्हणाले की, हा कुंभ खऱ्या अर्थाने डिजिटल असेल, ज्यामध्ये पोलिस दल एआय सक्षम कॅमेरा ड्रोनसारख्या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करेल तसेच हल्ला करणाऱ्या ड्रोनला शोधून ते निष्प्रभ करण्यासाठी प्रभावी युक्ती वापरेल. सायबर गुन्ह्यांमध्ये वाढ होत असताना पोलीस यात्रेकरूंना सायबर गुन्हेगारांपासून वाचवण्यासाठी सर्व उपाययोजना करत आहेत.

“महाकुंभाच्या आधी, पोलिस दलाने ‘फ्यूचर क्राइम रिसर्च फाउंडेशन’ मधील खाजगी तज्ञांची टीम नियुक्त केली आहे आणि सायबर फसवणूक आणि गुन्ह्यांपासून यात्रेकरूंचे संरक्षण करण्यासाठी आयआयटी कानपूरशी करार केला आहे,” डीजीपी म्हणाले.

ते म्हणाले, ‘महाकुंभ परिसरात आम्ही प्रथमच सायबर पोलिस स्टेशन स्थापन केले आहे. सायबर पेट्रोलिंग आणि सायबर सुरक्षा नेटवर्कचे विश्लेषण करण्यासाठी आम्ही ‘iForce’ आणि ‘Cert-In’ सारख्या राष्ट्रीय एजन्सींचा समावेश केला आहे. ती डेटा सिक्युरिटीवरही काम करणार आहे.

पोलिस तैनातीबद्दल विचारले असता, कुमार म्हणाले की यावेळी सुमारे 50,000 पोलिस कर्तव्यावर असतील, जे 2019 मधील मागील कुंभापेक्षा 40 टक्क्यांनी अधिक आहे.

सुरक्षेसाठी २७०० सीसीटीव्ही कॅमेरे बसवण्यात आले आहेत

गर्दीचे व्यवस्थापन आणि वाहतूक नियोजन, जत्रेतील सर्वात महत्त्वाचे आव्हान, याविषयी कुमार म्हणाले की, वाहतुकीच्या हालचालींवर बारकाईने लक्ष ठेवले जाईल आणि गर्दीच्या ठिकाणी प्रभावी उपाययोजना केल्या जातील.

डीजीपी म्हणाले, ‘आम्ही एआय क्षमतेसह 2,700 सीसीटीव्ही कॅमेरे बसवले आहेत आणि गर्दीची घनता, हालचाल, प्रवाह, बॅरिकेड उडी मारणे, आग आणि धूर याबद्दल माहिती देण्यासाठी व्यवस्था करण्यात आली आहे. स्वयंचलित नंबर प्लेट ओळखण्याच्या क्षमतेसह, पार्किंग क्षेत्रांचे व्यवस्थापन केले जाईल आणि शहरात येणाऱ्या वाहनांच्या संख्येचा अंदाज लावता येईल.

एकात्मिक कमांड अँड कंट्रोल सेंटर, ज्याच्या चार शाखा आहेत – तीन मेळा भागात आणि एक शहरात – 24 तास गर्दीच्या हालचालींवर लक्ष ठेवेल.

कुंभला जाणार असाल तर किती चालावे लागेल?

आपत्कालीन परिस्थितीत यात्रेकरूंसाठी अनेक ‘डायव्हर्जन’ योजना देखील आहेत. जत्रेला व्हीआयपींच्या भेटीवर नियंत्रण ठेवण्याबाबत कुमार म्हणाले की, येणाऱ्या प्रत्येकाला सामान्य दिवशी एक किलोमीटर आणि मोठ्या ‘स्नान’ उत्सवाच्या दिवशी तीन किलोमीटर चालावे लागेल.

दहशतवादी धोके रोखण्यासाठी काय उपाययोजना केल्या जात आहेत आणि त्यांचा मुकाबला करण्यासाठी गुप्तचर यंत्रणा कशी मजबूत केली जात आहे याविषयी विचारले असता कुमार म्हणाले, ‘दहशतवादविरोधी तयारीसाठी आमच्याकडे एनएसजी, एटीएस, एसटीएफ आहेत.

डीजीपी म्हणाले, ‘कोणत्याही धोक्याबाबत गुप्तचर माहिती गोळा करण्यासाठी सर्व केंद्रीय एजन्सी गुंतल्या आहेत. मोक्याच्या ठिकाणी सशस्त्र दल तैनात केले जाईल आणि गुप्तचर यंत्रणाही तैनात केली जाईल. ज्ञात आंतरराष्ट्रीय घटक ओळखण्यासाठी ‘फेस रेकग्निशन सॉफ्टवेअर’ देखील उपस्थित आहे.

कुंभमध्ये 10 डिजिटल हरवलेल्या आणि सापडलेल्या केंद्रांची स्थापना

जलाशयांमध्ये आणि आजूबाजूच्या भाविकांच्या सुरक्षेबाबत कुमार म्हणाले की, खोल पाण्यातील अडथळे, पाण्याखालील ड्रोन आणि तज्ञ गोताखोर तैनात करण्यात आले आहेत.

ते म्हणाले, ‘नदीच्या मध्यभागी अडचणीत अडकलेल्या लोकांना मदत करण्यासाठी आम्ही ‘रोबोटिक बॉय’ देखील आणत आहोत.

हरवलेल्या आणि सापडलेल्या प्रकरणांच्या धोरणाबद्दल विचारले असता, कुमार म्हणाले की 10 डिजिटल हरवलेल्या आणि सापडलेल्या केंद्रांची स्थापना केली गेली आहे आणि अशा प्रकरणांमध्ये लोकांना मदत करण्यासाठी स्थानिक पोलिस देखील उपस्थित राहतील.

हरवलेला मोबाईल शोधण्यासाठी पोलीस नेटवर्कही तयार करत असल्याचे त्यांनी सांगितले. महिलांची सुरक्षितता लक्षात घेऊन तीन महिला पोलीस ठाणे, 10 गुलाबी बूथ आणि महिला पोलीस दलाचा मोठा ताफा तैनात करण्यात आला आहे.

मानवी तस्करीविरोधी उपाययोजनांबाबत ते म्हणाले की, प्रथमच जत्रा परिसरात तीन ठिकाणी मानवी तस्करीविरोधी तीन युनिट उघडण्यात आले आहेत जे अशा कोणत्याही गतिविधीवर बारकाईने लक्ष ठेवतील.

प्रचंड गर्दीला संवेदनशीलपणे हाताळण्याच्या तयारीबद्दल विचारले असता, ते म्हणाले की उत्तर प्रदेश पोलिस प्रशिक्षण संचालनालय आणि ‘टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ सोशल सायन्स’ सारख्या इतर संस्था पोलिस दलाला प्रशिक्षण देत आहेत.

ते म्हणाले, ‘यासंदर्भात अनेक कार्यशाळा आयोजित करण्यात आल्या असून ज्या पोलिस कर्मचाऱ्यांना तैनात करायचे आहे, त्यांचीही परीक्षा घेण्यात आली आहे.’

(हेडलाइन वगळता, ही कथा एनडीटीव्ही टीमने संपादित केलेली नाही आणि थेट सिंडिकेटेड फीडमधून प्रकाशित केली आहे.)